Chiều ngày 20/11/2026, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Luật An ninh dữ liệu với 468/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (93,79% tổng số đại biểu Quốc hội), có hiệu lực 01/7/2027.
Decuongtuyentruyen.com giới thiệu tới bạn đọc đề cương tuyên truyền Luật An ninh dữ liệu 2026, gồm 02 phần:
Phần 1. Sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu 2026
Thực tiễn cho thấy, công tác bảo đảm an ninh dữ liệu thời gian qua đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức mới, ngày càng đan xen, phức tạp, chi phối trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, tác động tới chủ quyền quốc gia của Việt Nam trên không gian mạng.
Thứ nhất, sự bùng nổ của tài nguyên dữ liệu và rủi ro an ninh phi truyền thống.
Sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing) làm gia tăng khối lượng, tốc độ và phạm vi lưu chuyển dữ liệu. Quá trình chuyển đổi số ở Việt Nam cho thấy dữ liệu đã trở thành “dầu mỏ” của nền kinh tế song cũng là mục tiêu tấn công hàng đầu. Với gần 80 triệu người dùng Internet, khối lượng dữ liệu cá nhân và dữ liệu chuyên ngành phát sinh hàng ngày là cực lớn. Tuy nhiên, việc quản lý hiện nay còn phân tán, thiếu các tiêu chuẩn bảo vệ thống nhất. Tội phạm mạng và Ransomware: năm 2025 ghi nhận sự gia tăng đột biến các chiến dịch tấn công mã hóa dữ liệu nhắm vào các tập đoàn tài chính, năng lượng và hệ thống quản lý nhà nước. Theo IDC (trung tâm dữ liệu), lượng dữ liệu toàn cầu năm 2025 đạt mốc 175 Zettabytes, năm 2025, các hệ thống thông tin dữ liệu của Việt Nam đối mặt với khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng; 5230 cơ quan, doanh nghiệp từng ghi nhận chịu sự tổn hại do tấn công mạng trong năm, 34.13% người dùng từng gặp sự cố mã độc, với 62.952 loại mã độc mới trên điện thoại di động; 47.72% cơ quan doanh nghiệp thiếu hụt nhân sự an ninh mạng, 9.38% cơ quan doanh nghiệp cho biết không có biện pháp kiểm soát truy cập Internet như tường lửa tại cửa ngõ hệ thống, 931 phần mềm giả mạo được phát hiện bởi Hệ thống phòng chống lừa đảo nTrust của NCA Thực tế cho thấy nhiều đơn vị lúng túng trong việc ứng phó do thiếu quy trình cưỡng chế kỹ thuật và giải mã dữ liệu kịp thời. Hoạt động tấn công mạng, gián điệp mạng và lộ, mất bí mật nhà nước tại Việt Nam diễn ra ngày càng phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia. Tin tặc sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, không ngừng nâng cấp, cải tiến các dòng mã độc để tiến hành các chiến dịch tấn công mạng nhằm vào các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp của Việt Nam. Mục tiêu chủ yếu nhằm vào hệ thống mạng thông tin của các cơ quan Trung ương và các tập đoàn, doanh nghiệp quan trọng. Mục tiêu tấn công không chỉ nhằm thu thập thông tin tình báo, bí mật nhà nước, đặc biệt là các chủ trương, chính sách đối ngoại, an ninh, quốc phòng của Việt Nam mà còn chuẩn bị sẵn để tiến hành các hành động tình báo, phát động các cuộc tấn công phá hoại khi cần thiết.

Trung bình mỗi năm, Bộ Công an phát hiện trên 2.600 trang/cổng thông tin điện tử của Việt Nam (có tên miền “.vn”) bị tin tặc tấn công, thay đổi giao diện hoặc chèn tập tin; hàng chục vụ lộ tài liệu bí mật nhà nước với hàng trăm đầu tài liệu; hàng trăm TB dữ liệu của các bộ, ban, ngành, địa phương bị tin tặc chiếm đoạt, trong đó có nhiều tài liệu bí mật nhà nước. Một số cơ quan, đơn vị mặc dù đã được kiểm tra, cảnh báo về các nguy cơ gây mất an ninh mạng, lộ mất bí mật nhà nước, nhưng vấn để xảy ra tình trạng tiếp diễn. Các vụ việc mất an ninh dữ liệu không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Hoạt động mua bán thông tin, dữ liệu cá nhân diễn ra phức tạp trên các diễn đàn, hội nhóm, phát hiện 300 vụ rao bán với tổng số hơn 1,7 triệu bản ghi dữ liệu trên các lĩnh vực, như: y tế, giáo dục, dịch vụ công, ngân hàng, điện lực, bảo hiểm, chứng khoán, căn cước công dân, vận chuyển, viễn thông… Đáng chú ý, Bộ Công an đã phát hiện tin tặc chiếm đoạt, rao bán hơn 160 triệu bản thông tin khách hàng của Trung tâm Thông tin ứng dụng quốc gia thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Triển khai Đề án 06 của Chính phủ, lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra, đánh giá an ninh mạng hệ thống tin tại 07 Bộ, ngành, địa phương kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh xác thực điện tử VneID, phát hiện 1.315 lỗ hổng bảo mật mức độ nghiêm trọng, 4.095 lỗ hổng bảo mật mức độ cao tại các máy chủ hệ thống. Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng trên là do sự bất cập, thiếu đồng bộ trong hệ thống chính sách, pháp luật về lĩnh vực an ninh dữ liệu.

Thứ hai, nguy cơ lệ thuộc vào công nghệ mật mã và hạ tầng nước ngoài.
Hiện nay, phần lớn các hệ thống lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam (kể cả một số hạ tầng quan trọng) vẫn đang sử dụng các tiêu chuẩn mật mã quốc tế mà Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ. Điều này tạo ra rủi ro về “cửa sau” (Backdoor) và khả năng bị giải mã từ xa bởi các thế lực nước ngoài. Vấn đề chảy máu dữ liệu xuyên biên giới khi một lượng lớn dữ liệu định danh, thói quen tiêu dùng và dữ liệu nhạy cảm của công dân Việt Nam đang được lưu trữ tại các trung tâm dữ liệu ngoài lãnh thổ. Việc thiếu cơ chế “lưu trữ nội địa” và “chủ quyền khóa mật mã” khiến công tác điều tra, truy xuất dữ liệu của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn, kéo dài. Đặc biệt, hiện nay chiến lược “lấy dữ liệu trước, mở khóa sau” (Harvest Now, Decrypt Later) vô cùng nguy hiểm với sự phát triển và ra đời của máy tính lượng tử, máy tính lượng tử không còn ở phạm vi lý thuyết mà đã dần hình thành trong thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng và nguy hiểm đối với các dữ liệu là “di sản dữ liệu quốc gia” có giá trị vĩnh cửu nếu lọt vào tay tội phạm dữ liệu và các thế lực thù địch, điều này có thể đe dọa nghiêm trọng đến an ninh chính trị, sự tồn vong của đất nước Việt Nam.
Thứ ba, thách thức từ trí tuệ nhân tạo (AI) và máy tính lượng tử.
Vấn đề thao túng thông tin và sự thiếu minh bạch của các thuật toán, sự xuất hiện của các mô hình ngôn ngữ lớn và AI tạo hình (Deepfake) đang được sử dụng để xuyên tạc thông tin, lừa đảo tài chính và tác động đến tư tưởng xã hội. Các tập đoàn công nghệ xuyên biên giới vận hành các thuật toán điều phối thông tin theo cơ chế khép kín, thiếu minh bạch, gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm soát của Nhà nước đối với các nội dung gây phương hại đến an ninh quốc gia. Thách thức từ máy tính lượng tử đối với an ninh dữ liệu không còn là lý thuyết viễn tưởng mà đã trở thành một “án treo” thực tế đối với các hệ thống mật mã hiện đại. Hầu hết các hệ thống bảo mật hiện nay (như RSA, ECC) dựa trên việc máy tính truyền thống rất khó giải các bài toán toán học phức tạp. Máy tính lượng tử với thuật toán Shor có thể “bẻ gãy” các lớp khóa này một cách dễ dàng, đòi hỏi các giải pháp bảo mật mới.
Thứ tư, những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành.
Thực tiễn pháp luật hiện hành còn chưa đồng bộ và có khoảng trống về vấn đề bảo đảm an ninh dữ liệu. Các quy định về dữ liệu và an ninh dữ liệu đang nằm rải rác trong nhiều văn bản như Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, Luật Giao dịch điện tử, Luật Tiếp cận thông tin…Sự chồng chéo và khoảng trống về an ninh dữ liệu giữa các văn bản quy phạm pháp luật là một trong những điểm hạn chế lớn nhất hiện nay, Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 tập trung vào hệ thống và hành vi vi phạm an ninh mạng song chưa có văn bản nào tập trung chuyên sâu vào bảo vệ “vật thể dữ liệu” xuyên suốt chu trình sống (từ khởi tạo đến tiêu hủy), chưa có cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với hoạt động xử lý, lưu trữ, chia sẻ và chuyển dữ liệu xuyên biên giới, thiếu quy định về vấn đề sử dụng khai thác hiệu quả dữ liệu công, thiếu các quy định về bảo đảm an ninh đối với hoạt động xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển dữ liệu, sử dụng dữ liệu, kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu, phát triển thị trường dữ liệu, bảo đảm an ninh đối với các sàn giao dịch dữ liệu trong tương lai. Bên cạnh đó, thực tiễn thực thi pháp luật cho thấy thiếu chế tài đủ mạnh và cơ chế thực thi đồng bộ. Các chế tài xử phạt hiện nay chủ yếu là mức phạt tiền cố định, không đủ sức răn đe đối với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu khổng lồ. Việc áp dụng các tiêu chuẩn của quốc tế chưa rõ ràng dẫn đến việc lúng túng giữa việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp và thắt chặt quản lý an ninh.

Mặt khác, xuất phát từ thực tế mối quan hệ giữa bảo đảm an ninh mạng và an ninh dữ liệu trong tình hình hiện nay. Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 (luật hợp nhất Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14 và Luật An toàn thông tin mạng số 86/2015/QH13). Thực tế những quy định của Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 tập trung vào việc bảo vệ hạ tầng, đường truyền, thiết bị đầu cuối và ngăn chặn các hành vi xâm nhập trái phép từ bên ngoài, đóng vai trò là “lớp vỏ” bảo vệ. Tuy nhiên những quy định về bảo vệ chính thực thể dữ liệu (tính nguyên vẹn, tính bảo mật và tính khả dụng) xuyên suốt chu trình sống của nó, dù dữ liệu đó đang nằm yên (data at rest) hay đang lưu chuyển (data in motion) với vai trò là “nhân” bên trong thì chưa có nội luật nào quy định cụ thể và hiệu quả. Mối quan hệ giữa an ninh dữ liệu và an ninh mạng không phải là hai thực thể tách rời mà là mối quan hệ hữu cơ, biện chứng theo mô hình “vật thể và không gian”. Trong kỷ nguyên số, dữ liệu là “trái tim”, còn mạng lưới là “mạch máu”. Nếu mạng không an toàn, dữ liệu sẽ bị đánh cắp; nếu dữ liệu không được bảo vệ, mọi nỗ lực bảo mật mạng đều vô nghĩa. Vì vậy, an ninh mạng tạo ra “không gian an toàn”, còn an ninh dữ liệu bảo đảm “giá trị cốt lõi” bên trong không gian đó. Hai yếu tố này tạo thành cặp bài trùng không thể tách rời trong bất kỳ chiến lược an ninh quốc gia nào. Vì vậy, việc ban hành Luật An ninh dữ liệu không chỉ là một bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn là hành động mang tính chiến lược nhằm giải quyết các “khoảng tối” (dark spots) và “khoảng trống” (legislative gaps) mà các đạo luật hiện hành chưa bao quát hết.
Thứ năm, xuất phát từ kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu thực tiễn từ công tác quản lý nhà nước và phát triển kinh tế – xã hội ở Việt Nam hiện nay.
Trên thế giới, nhiều quốc gia, khu vực đã ban hành khung pháp luật về an ninh dữ liệu, tiêu biểu như: Trung Quốc với Luật An ninh dữ liệu (Data Security Law), được Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc thông qua ngày 10/6/2021, có hiệu lực từ ngày 01/9/2021; Singapore với Đạo luật An ninh mạng (Cybersecurity Act) ban hành năm 2018, được sửa đổi, bổ sung năm 2024; Liên minh Châu Âu với Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) ban hành năm 2016, có hiệu lực từ năm 2018 và Chỉ thị về an ninh mạng và hệ thống thông tin thế hệ thứ hai (NIS2 Directive) ban hành năm 2022; Vương quốc Anh điều chỉnh qua Đạo luật Bảo vệ dữ liệu (Data Protection Act) năm 2018 và Quy định về an ninh mạng và hệ thống thông tin (NIS Regulations) năm 2018; Hoa Kỳ hiện chưa có luật liên bang thống nhất về an ninh dữ liệu mà điều chỉnh qua Lệnh hành pháp số 14117 năm 2024 về bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của công dân Mỹ và các đạo luật bảo vệ dữ liệu cấp bang, tiêu biểu là Đạo luật về quyền riêng tư của người tiêu dùng California (CCPA) ban hành năm 2018. Nghiên cứu các đạo luật này đều có xu hướng: phân loại dữ liệu theo cấp độ, kiểm soát chặt chẽ dữ liệu quan trọng, cốt lõi xuyên biên giới, tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo vệ dữ liệu. Việc thiếu hệ thống quy định về bảo đảm an ninh dữ liệu đang gây ra các vấn đề khó khăn trong công tác phân công, phân cấp dữ liệu, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong bảo vệ dữ liệu, mặt khác còn làm giảm niền tin của người dân và doanh nghiệp khi tham gia môi trường số. Cần thiết phải có các chính sách để giải quyết triệt để vấn đề này, tạo hành lang pháp lý xây dựng xã hội số, kinh tế số, bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
Phần 2. Những nội dung cơ bản của Luật an ninh dữ liệu 2026
Luật An ninh dữ liệu được Quốc hội thông qua gồm 6 chương, 28 điều, có hiệu lực từ ngày 01/07/2027. Luật quy định các nguyên tắc, biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu. Phạm vi áp dụng không chỉ đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam mà còn bao gồm tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài ở ngoài lãnh thổ Việt Nam khi xử lý dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam hoặc có hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu của Việt Nam.
Một điểm đáng chú ý là Luật xác định bảo vệ an ninh dữ liệu phải được thực hiện chủ động ngay từ khâu thiết kế và xuyên suốt vòng đời dữ liệu, từ tạo lập, thu thập, lưu trữ, xử lý, khai thác, sử dụng, truyền tải, chia sẻ đến xóa, tiêu hủy dữ liệu.

Luật quy định dữ liệu được phân loại thành 5 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, căn cứ mức độ tổn hại có thể xảy ra đối với an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Theo đó, chủ quản dữ liệu có trách nhiệm tự đánh giá, xác định cấp độ rủi ro và áp dụng biện pháp bảo vệ tương xứng. Đối với dữ liệu cấp độ 1, cấp độ 2, chủ quản dữ liệu chủ yếu thực hiện trách nhiệm tự bảo vệ; đối với dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên, yêu cầu đánh giá tác động rủi ro và kiểm toán an ninh dữ liệu được đặt ra chặt chẽ hơn. Riêng dữ liệu cấp độ 4, cấp độ 5 phải thực hiện kiểm toán và gửi báo cáo kết quả về cơ quan chuyên trách có thẩm quyền. Luật cũng xác định cơ quan nhà nước thực hiện hậu kiểm là chủ yếu, chỉ tiền kiểm đối với dữ liệu, hệ thống có rủi ro cao.
Luật dành các quy định riêng về bảo vệ an ninh dữ liệu đối với công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo (AI). Trong đó, yêu cầu kiểm soát, phân loại, loại bỏ dữ liệu giả mạo, sai lệch, dữ liệu độc hại hoặc chứa mã độc nhằm bảo đảm tính an toàn, toàn vẹn của mô hình huấn luyện và hệ thống xử lý dữ liệu. Đáng chú ý, Luật quy định khái niệm “đầu độc dữ liệu”, là hành vi cố ý đưa dữ liệu sai lệch, giả mạo hoặc không đúng sự thật vào cơ sở dữ liệu, tập dữ liệu huấn luyện nhằm làm sai lệch hoặc thao túng kết quả xử lý của thuật toán, mô hình trí tuệ nhân tạo hoặc hệ thống thông tin.
Đối với dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, việc sử dụng để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo phải được cấp có thẩm quyền cho phép. Dữ liệu dẫn xuất cũng phải được phân loại cấp độ rủi ro và áp dụng biện pháp bảo vệ tương ứng.
Luật quy định trách nhiệm bảo vệ an ninh dữ liệu đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây trong phạm vi kiểm soát kỹ thuật dịch vụ và theo phân định trách nhiệm trong hợp đồng với khách hàng. Đối với chủ quản dữ liệu, dù thuê bên thứ ba xử lý dữ liệu vẫn phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ của mình. Bên xử lý dữ liệu phải thực hiện đúng phạm vi, mục đích đã thỏa thuận; bàn giao hoặc tiêu hủy toàn bộ dữ liệu khi kết thúc hợp đồng, không lưu bản sao, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Luật quy định trách nhiệm giám sát, phát hiện, cảnh báo sớm và ứng phó sự cố theo từng cấp độ rủi ro. Chủ quản dữ liệu phải kịp thời áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả khi phát hiện nguy cơ hoặc xảy ra sự cố. Khi sự cố có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, chủ quản dữ liệu phải thông báo về tính chất sự cố, loại dữ liệu bị ảnh hưởng và hướng dẫn biện pháp tự bảo vệ.
Luật An ninh dữ liệu cũng quy định cụ thể các biện pháp kỹ thuật khẩn cấp như phong tỏa dữ liệu, vô hiệu hóa quyền truy cập của tài khoản, thiết bị, kết nối xác định; tạm dừng luồng truyền dữ liệu hoặc tạm dừng vận hành một phần hay toàn bộ hệ thống thông tin, dịch vụ, mô hình trí tuệ nhân tạo bị xâm phạm hoặc bị đầu độc dữ liệu. Việc áp dụng các biện pháp này phải có căn cứ, xác định rõ phạm vi và thời hạn; tổ chức, cá nhân bị áp dụng có quyền kiến nghị, khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Luật An ninh dữ liệu nghiêm cấm các hành vi chiếm đoạt, mua bán, trao đổi, thu thập, truy cập, trích xuất, làm lộ, làm mất, làm sai lệch, xóa hoặc phá hủy dữ liệu trái phép; đầu độc dữ liệu, sử dụng dữ liệu độc hại; lợi dụng dữ liệu, thuật toán và hệ thống trí tuệ nhân tạo để thao túng thông tin nhằm xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.
Đặc biệt, Luật nghiêm cấm việc sử dụng trái pháp luật dữ liệu chứa bí mật nhà nước, dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo; che giấu sự cố an ninh dữ liệu hoặc cố ý xác định cấp độ rủi ro thấp hơn mức phải xác định.
Rubi
tổng hợp từ hồ sơ dự án luật
BLog đề cương tuyên truyền pháp luật Đề cương tuyên truyền văn bản luật